Có nên làm nhà gỗ khi kinh tế chưa quá dư giả không?
Trong tâm thức của người Việt, đặc biệt là những người con sinh ra và lớn lên ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, ngôi nhà gỗ không chỉ là nơi che mưa che nắng. Đó là chốn đi về, là nơi lưu giữ những ký ức tuổi thơ bên ông bà, là không gian thờ tự linh thiêng thấm đẫm mùi hương trầm và sự ấm áp của gỗ mộc. Tuy nhiên, giữa thời đại vật giá leo thang, việc sở hữu một nếp nhà gỗ thường được mặc định là thú chơi của giới thượng lưu, của những đại gia lắm tiền nhiều của. Vậy một câu hỏi lớn được đặt ra: Có nên làm nhà gỗ khi kinh tế chưa quá dư giả không? Liệu với số vốn tích lũy vừa phải, giấc mơ về một không gian sống hoài cổ có trở nên quá xa vời?
Là một người đã gắn bó nhiều năm với nghề mộc, chứng kiến bao nhiêu sự đổi thay của các nếp nhà từ Bắc chí Nam, tôi muốn chia sẻ với các bạn những góc nhìn chân thực nhất, không phải từ lý thuyết sách vở mà từ chính kinh nghiệm xương máu tại các công trường. Bài viết này sẽ giúp bạn gỡ rối tơ lòng và tìm ra phương án tối ưu nhất để hiện thực hóa giấc mơ của mình.
Hiểu đúng về giá trị thực của nhà gỗ trong đời sống hiện đại
Trước khi bàn đến chuyện tiền nong, chúng ta cần xác định rõ tư tưởng. Nhiều người e ngại làm nhà gỗ vì sợ tốn kém, sợ bảo dưỡng phức tạp. Nhưng thực tế, nếu biết cách làm, nhà gỗ truyền thống lại là một khoản đầu tư cực kỳ bền vững. Khác với nhà xây bê tông cốt thép có niên hạn sử dụng và xuống cấp theo thời gian, nhà gỗ càng để lâu càng có giá trị, nước gỗ càng lên màu đẹp. Đó là chưa kể đến giá trị tinh thần, sự thư thái mà không gian gỗ mang lại cho sức khỏe và tâm hồn của gia chủ.
Khi kinh tế chưa quá dư giả, nỗi lo lớn nhất chính là sợ “vung tay quá trán”, sợ đang làm thì hết vốn phải bỏ dở. Đây là tâm lý hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, quan niệm “nhà gỗ chỉ dành cho người giàu” là một sai lầm đáng tiếc khiến nhiều người từ bỏ ước mơ quá sớm. Trong kiến trúc cổ, các cụ ta ngày xưa cũng đâu phải ai cũng giàu, nhưng làng nào, xóm nào cũng có nhà gỗ. Vấn đề nằm ở chỗ “liệu cơm gắp mắm”.
Chiến lược “Liệu cơm gắp mắm”: Chọn vật liệu phù hợp
Chi phí lớn nhất của một ngôi nhà gỗ nằm ở nguyên vật liệu. Nếu bạn cứ chăm chăm nhìn vào những nếp nhà làm bằng gỗ Lim Lào, gỗ Trắc hay Cẩm Lai thì đương nhiên con số hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng sẽ khiến bạn nản lòng. Nhưng thế giới gỗ tự nhiên vô cùng đa dạng, và có rất nhiều lựa chọn thay thế hợp lý mà vẫn đảm bảo độ bền đẹp.
Thay đổi tư duy về loại gỗ
Thay vì cố sống cố chết chọn Lim Lào đắt đỏ, tại sao bạn không nghĩ đến Lim Nam Phi (Lim Tali, Lim Okan)? Đây là dòng gỗ đang rất phổ biến trong thi công nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ hiện nay. Chất lượng của Lim Nam Phi, nếu được xử lý tẩm sấy kỹ càng, hoàn toàn có thể đáp ứng tốt điều kiện khí hậu Việt Nam, thớ gỗ đanh, cứng, vân đẹp mà giá thành lại mềm hơn rất nhiều, có khi chỉ bằng một nửa hoặc hai phần ba so với gỗ Lào.
Thậm chí, nếu ngân sách eo hẹp hơn nữa, bạn có thể cân nhắc đến gỗ Xoan, gỗ Mít (nếu gom được) hoặc các dòng gỗ Dâu. Nhà gỗ Xoan ngâm theo phương pháp cổ truyền có độ bền lên tới cả trăm năm, chống mối mọt tuyệt vời mà giá thành lại cực kỳ bình dân. Vẻ đẹp của nhà gỗ Xoan mang nét mộc mạc, sáng sủa và rất “quê”, rất gần gũi.
Tối ưu hóa quy mô xây dựng
Khi tiền chưa nhiều, đừng ham làm nhà to. Một ngôi nhà 5 gian thông hiên hoành tráng có thể là gánh nặng tài chính. Thay vào đó, mô hình nhà gỗ 3 gian 2 chái hoặc nhà 3 gian kẻ truyền là lựa chọn lý tưởng. Không gian 3 gian là vừa đủ cho nhu cầu thờ tự và tiếp khách. Hai chái bên cạnh có thể xây tường gạch, lợp ngói đồng bộ để làm phòng ngủ, bếp và vệ sinh khép kín. Sự kết hợp giữa khung gỗ ở gian chính và tường xây ở gian phụ (nhà gỗ kết hợp hiện đại) giúp giảm thiểu khối lượng gỗ phải sử dụng, từ đó hạ giá thành xuống mức dễ chịu hơn rất nhiều.
Tiết giảm chi tiết đục chạm – Vẻ đẹp đến từ sự tinh tế
Một yếu tố ngốn ngân sách kinh khủng mà ít gia chủ để ý chính là tiền công đục chạm. Những công trình nhà gỗ được chạm trổ kênh bong, lộng lẫy với rồng bay phượng múa đòi hỏi hàng nghìn công thợ của những nghệ nhân tay nghề cao. Giá nhân công này đôi khi còn cao hơn cả tiền gỗ.
Nếu kinh tế hạn hẹp, bạn hoàn toàn có thể chọn phong cách trơn, soi gờ chỉ, hoặc đục chạm hoa văn nhẹ nhàng, điểm xuyết. Kiến trúc cổ truyền thực ra rất coi trọng tỷ lệ và kết cấu, chứ không hẳn cứ phải đục kín mít mới là đẹp. Một bộ khung nhà với những cây cột tròn trịa, những đường kẻ chuyền mềm mại, bào trơn đóng bén đôi khi lại toát lên vẻ thanh thoát, sang trọng và bền dáng hơn những mẫu đục rườm rà dễ bám bụi.
Quy trình thực hiện: Chậm mà chắc
Để tránh rủi ro tài chính, khâu chuẩn bị là quan trọng nhất. Bạn không thể cứ thế gọi thợ về làm mà không có bản vẽ. Việc đầu tư cho một bộ hồ sơ thiết kế nhà gỗ chi tiết ngay từ đầu sẽ giúp bạn bóc tách khối lượng chính xác đến từng khối gỗ, từng viên ngói. Khi con số đã nằm trên giấy, bạn sẽ biết mình cần chuẩn bị bao nhiêu tiền, chỗ nào có thể cắt giảm, chỗ nào cần ưu tiên.
Nhiều gia đình ở nông thôn chọn cách làm “cuốn chiếu”. Năm nay mua gỗ, xẻ gỗ để đó cho khô, cho ngót. Sang năm làm phần mộc (khung nhà). Năm kia mới dựng và hoàn thiện. Cách làm này giúp dòng tiền không bị áp lực quá lớn cùng một lúc, đồng thời gỗ có thời gian nghỉ, giúp công trình sau này ổn định hơn, ít bị co ngót nứt nẻ.
Lựa chọn đơn vị thi công: Chọn mặt gửi vàng
Đây là yếu tố then chốt quyết định thành bại. Một đội thợ non tay có thể phá hỏng cả khối gỗ quý, lãng phí vật liệu và khiến chi phí đội lên do sửa chữa. Ngược lại, một đơn vị thi công nhà gỗ uy tín, có tâm, am hiểu lề lối cổ truyền sẽ biết cách tận dụng tối đa từng tấc gỗ, tư vấn cho bạn phương án kết cấu chịu lực tốt nhất với chi phí thấp nhất.
Đừng ngại tìm về các làng nghề truyền thống như Chàng Sơn (Thạch Thất), Hải Hậu (Nam Định) hay Bắc Ninh để tìm thợ. Tuy nhiên, hãy thận trọng với những lời chào mời giá rẻ bất ngờ. Trong nghề mộc, “tiền nào của nấy” luôn đúng. Giá rẻ thường đi kèm với việc pha tạp gỗ kém chất lượng (gỗ rác), kỹ thuật ghép mộng sơ sài, dẫn đến nhà nhanh xuống cấp. Hãy tìm người thợ cả có tâm, họ sẽ giúp bạn cân đối bài toán kinh tế.
Kết cấu và Kiến trúc: Cái gốc của sự bền vững
Dù tiết kiệm đến đâu, có những thứ bạn tuyệt đối không được cắt giảm, đó là sự an toàn của kiến trúc nhà gỗ về mặt chịu lực. Hệ thống cột cái, cột quân, quá giang, xà thượng, xà hạ phải đảm bảo kích thước tiêu chuẩn để gánh đỡ sức nặng của mái ngói. Bạn có thể giảm bớt đường kính cột đi một chút, nhưng không được dưới mức an toàn cho phép.
Ngoài ra, sự am hiểu về kết cấu nhà gỗ theo lối kẻ truyền, chồng rường hay tiền kẻ hậu bẩy cũng ảnh hưởng đến giá thành. Lối làm nhà kẻ truyền Bắc Bộ thường tốn gỗ hơn so với các kiểu nhà rường Huế hay nhà sàn, nhưng lại tạo ra không gian thoáng đãng và trang nghiêm hơn. Nếu muốn tiết kiệm, có thể nghiên cứu các biến thể kết cấu đơn giản hóa, hoặc kết hợp cột bê tông giả gỗ ở những vị trí khuất, dồn gỗ tốt cho gian giữa nơi thờ tự.
Giá trị tinh thần của nhà gỗ dân gian
Quay trở lại câu hỏi ban đầu, có nên làm nhà gỗ khi chưa quá dư giả? Câu trả lời của tôi là: CÓ, nếu bạn thực sự yêu và hiểu giá trị của nó. Ngôi nhà gỗ dân gian không chỉ là vật chất, nó là nơi nuôi dưỡng tâm hồn. Sống trong nhà gỗ, mùa hè mát mượn, mùa đông ấm áp, con người dường như cũng trở nên hiền hòa, trầm tính hơn.
Đừng đợi đến khi thật giàu mới làm. Vì biết bao nhiêu là đủ? Thời gian trôi đi, cha mẹ già yếu, con cái lớn lên, cái chúng ta cần đôi khi chỉ là một nếp nhà 3 gian ấm cúng để ngày lễ tết con cháu quây quần, để có nơi thờ phụng tổ tiên cho trọn đạo hiếu. Nếu khéo léo vun vén, với số tiền tương đương một ngôi nhà ống bê tông kiên cố, bạn hoàn toàn có thể dựng được một nếp nhà gỗ khang trang, đậm đà bản sắc.
Lời khuyên thực tế cho gia chủ
Để kết lại vấn đề, tôi xin đưa ra một vài gạch đầu dòng đúc kết từ thực tế để các bạn cân nhắc:
Thứ nhất, hãy xác định rõ mục đích sử dụng. Nếu làm nhà thờ họ kết hợp ở, hãy ưu tiên gian thờ làm gỗ tốt nhất. Các gian ở có thể làm gỗ thường hoặc kết hợp xây.
Thứ hai, tận dụng nguồn nguyên liệu địa phương. Nếu quê bạn có sẵn gỗ Xoan, gỗ Keo già, hãy tận dụng. Đừng chạy theo mốt nhập khẩu nếu ví tiền chưa cho phép.
Thứ ba, tìm hiểu kỹ về luật xây dựng và đất đai. Nhà gỗ thường cần khuôn viên rộng và cảnh quan sân vườn đi kèm mới đẹp. Hãy tính toán cả chi phí cho sân gạch, tường rào, cây xanh.
Thứ tư, hãy tham khảo nhiều nơi, đi xem nhiều nhà mẫu thực tế. Đừng chỉ nhìn ảnh trên mạng. Hãy đến tận nơi, sờ tận tay, hỏi chuyện gia chủ về chi phí thực tế và những phát sinh họ gặp phải. Đó là những bài học vô giá.
Làm nhà là việc lớn của đời người. Với nhà gỗ, đó còn là cái “Duyên”. Nếu tâm đã muốn, lòng đã quyết, thì khó khăn về tài chính chỉ là bài toán cần lời giải, chứ không phải là rào cản ngăn bước chân bạn tìm về với cội nguồn văn hóa. Chúc các bạn sớm dựng được nếp nhà ưng ý, vừa vặn với túi tiền và đong đầy hạnh phúc.
