Nhà gỗ phù hợp với gia đình mấy thế hệ?
Trong dòng chảy hối hả của kiến trúc hiện đại với bê tông cốt thép, những nếp nhà gỗ dường như đang có một cuộc hành trình lội ngược dòng đầy ngoạn mục. Không chỉ dừng lại ở những công trình tâm linh như đình, chùa hay nhà thờ họ, xu hướng làm nhà gỗ để ở, để nghỉ dưỡng đang trở thành niềm mơ ước của rất nhiều gia chủ. Tuy nhiên, một câu hỏi rất thực tế thường được đặt ra trước khi đặt viên gạch đầu tiên: Liệu không gian sống mang đậm màu sắc hoài cổ này có thực sự tiện nghi và phù hợp cho sinh hoạt của một gia đình đa thế hệ? Hay nó chỉ dành riêng cho những người lớn tuổi muốn tìm về chốn an yên?
Với kinh nghiệm nhiều năm lăn lộn trên các công trường, lắng nghe tâm tư của biết bao gia chủ từ Bắc chí Nam, tôi có thể khẳng định rằng: nhà gỗ truyền thống không chỉ là nơi thờ tự, mà hoàn toàn có thể trở thành tổ ấm lý tưởng cho gia đình từ hai, ba thậm chí là bốn thế hệ cùng chung sống, nếu chúng ta biết cách dung hòa giữa nét xưa và nếp sống nay.
Giá trị kết nối của nếp nhà gỗ trong văn hóa gia đình Việt
Người Việt ta từ xưa đã coi trọng chữ “Hiếu” và nếp sống “Tam đại đồng đường” hay “Tứ đại đồng đường”. Một ngôi nhà lý tưởng không chỉ là nơi che mưa che nắng, mà phải là sợi dây vô hình gắn kết các thành viên. Về mặt này, khó có loại hình kiến trúc nào làm tốt hơn nhà gỗ.
Khác với những căn biệt thự hiện đại hay chung cư cao tầng, nơi mà mỗi người một phòng, đóng cửa lại là thế giới riêng biệt, biệt lập, thì kiến trúc của nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ lại đề cao tính cộng đồng và sự mở. Cấu trúc ba gian, năm gian thông nhau tạo nên một không gian sinh hoạt chung rộng lớn. Ở đó, người già ngồi uống trà ở gian giữa có thể dễ dàng trông nom con cháu vui đùa ở gian bên. Tiếng cười nói, tiếng mời cơm, tiếng răn dạy của ông bà luôn hiện hữu, tạo nên cái không khí ấm cúng mà người ta hay gọi là “hơi người”.
Chính cái không gian mở ấy nuôi dưỡng tình cảm gia đình. Tuy nhiên, để một ngôi nhà gỗ thực sự phù hợp cho cả người già, người trẻ và trẻ nhỏ, chúng ta cần đi sâu phân tích nhu cầu của từng thế hệ để thấy được sự tương thích kỳ diệu của vật liệu gỗ và lối kiến trúc này.
Phân tích mức độ phù hợp cho từng thế hệ thành viên
Đối với ông bà, cha mẹ lớn tuổi: Chốn an yên dưỡng già
Có lẽ không cần bàn cãi nhiều, người lớn tuổi là đối tượng yêu thích và phù hợp nhất với nhà gỗ. Khi bước sang dốc bên kia của cuộc đời, tâm lý con người thường hướng về cội nguồn, về những giá trị xưa cũ. Một ngôi nhà gỗ với mái ngói rêu phong, với hàng cột lim vững chãi chính là liều thuốc tinh thần tuyệt vời nhất.
Về mặt sức khỏe, gỗ là vật liệu tự nhiên có khả năng điều hòa không khí tuyệt vời. Mùa đông thì ấm, mùa hè thì mát. Người già thường sợ cái lạnh buốt của tường bê tông hay cái nóng hầm hập của mái tôn, nhưng với nhà gỗ, nhiệt độ luôn được giữ ở mức cân bằng, dễ chịu. Mùi thơm thoang thoảng của gỗ, sự thông thoáng của hệ thống cửa bức bàn giúp không khí lưu thông, rất tốt cho hệ hô hấp và giấc ngủ của người cao tuổi.
Hơn nữa, kết cấu nhà gỗ thường chỉ có một tầng, nền nhà không quá cao so với sân vườn, giúp việc đi lại của ông bà thuận tiện hơn rất nhiều so với những căn nhà phố cao tầng phải leo cầu thang mệt nhọc. Sống trong nhà gỗ, người già cảm thấy được che chở, được sống lại những ký ức đẹp đẽ của tuổi thơ, từ đó tinh thần minh mẫn và vui vẻ hơn.
Đối với thế hệ trụ cột (Gia chủ): Khẳng định vị thế và tìm về sự cân bằng
Với thế hệ trung niên, những người đang gánh vác trọng trách kinh tế và là trụ cột gia đình, nhà gỗ mang một ý nghĩa khác. Đó là sự khẳng định vị thế và gu thẩm mỹ tinh tế. Sở hữu một nếp nhà gỗ được chạm khắc tinh xảo không phải là điều ai cũng làm được. Nó đòi hỏi tiềm lực kinh tế, sự am hiểu văn hóa và cái tâm muốn gìn giữ di sản cha ông.
Sau những giờ làm việc căng thẳng, áp lực ngoài xã hội, trở về ngôi nhà gỗ là trở về với sự tĩnh lặng. Không gian mộc mạc giúp cân bằng lại cảm xúc, xua tan mệt mỏi. Việc chăm chút cho ngôi nhà, lau chùi từng chiếc cột, tỉa tót cây cảnh trong sân vườn cũng là một thú vui tao nhã, giúp người đàn ông trong gia đình tìm thấy sự thư thái.
Đối với thế hệ trẻ và con cháu: Trải nghiệm văn hóa và không gian sống độc đáo
Đây thường là nỗi băn khoăn lớn nhất của các gia chủ: Liệu con cái mình, những người trẻ quen với máy lạnh, internet và sự riêng tư, có chịu ở nhà gỗ không? Thực tế cho thấy, nếu biết cách thiết kế khéo léo, nhà gỗ lại trở thành một không gian cực kỳ thú vị và “chill” đối với giới trẻ.
Thế hệ trẻ ngày nay có xu hướng tìm về thiên nhiên (phong cách Eco) và những giá trị bản địa. Một ngôi nhà gỗ với thiết kế cách tân, ánh sáng nghệ thuật, kết hợp với nội thất hiện đại (như sofa gỗ nệm, thiết bị vệ sinh cao cấp) sẽ tạo nên một không gian sống “chất” mà không căn hộ nào có được. Đặc biệt, mẫu nhà gỗ 3 gian 2 chái là giải pháp tuyệt vời để dung hòa. Hai gian chái (buồng gói) có thể được thiết kế thành phòng ngủ khép kín, đầy đủ tiện nghi, đảm bảo sự riêng tư tuyệt đối cho vợ chồng trẻ hoặc con cái, trong khi gian giữa vẫn là nơi sinh hoạt chung đầm ấm.
Quy mô nhà gỗ tương ứng với số lượng thế hệ
Để nhà gỗ thực sự phát huy công năng cho gia đình đa thế hệ, việc lựa chọn quy mô và bố trí mặt bằng là yếu tố then chốt. Không thể bắt một gia đình 10 người sống chen chúc trong một ngôi nhà 3 gian bé xíu, cũng như không nên để hai ông bà già lọt thỏm trong tòa nhà 5 gian thênh thang.
Mô hình cho gia đình 2 thế hệ (Bố mẹ và con cái)
Với gia đình hạt nhân hoặc gia đình 2 thế hệ, một nếp nhà gỗ 3 gian hoặc 3 gian 2 chái là lựa chọn vừa vặn. Gian chính giữa dành cho thờ tự và tiếp khách. Hai gian bên có thể bố trí sập gụ tủ chè để nghỉ ngơi hoặc kê giường ngủ. Nếu muốn tiện nghi hơn, phần chái nhà (buồng lồi) sẽ được cải tạo thành phòng ngủ master có vệ sinh khép kín. Cách bố trí này vừa giữ được nét truyền thống, vừa đảm bảo công năng sinh hoạt hàng ngày.
Trong quá trình lên phương án thiết kế nhà gỗ cho mô hình này, chúng tôi thường tư vấn gia chủ chú trọng vào phần tiện ích đi kèm như bếp ăn nối liền hoặc nhà ngang tách biệt nhưng có hành lang cầu nối, giúp sinh hoạt không bị gián đoạn khi trời mưa nắng.
Mô hình cho gia đình 3-4 thế hệ (Tam đại, Tứ đại đồng đường)
Đây là mô hình thách thức nhưng cũng thú vị nhất. Để đáp ứng nhu cầu ở cho ông bà, bố mẹ và các cháu, ngôi nhà cần có quy mô lớn hơn, thường là nhà 5 gian (3 gian 2 chái) hoặc quần thể nhà gỗ sân vườn.
Trong đó, 3 gian giữa là không gian công cộng, nơi diễn ra các nghi lễ thờ cúng, họp mặt gia đình, uống trà đàm đạo. Hai gian buồng gói hai bên dành cho người lớn tuổi (ông bà) để tiện việc đi lại và hương khói tổ tiên. Đối với thế hệ trẻ, giải pháp tối ưu là xây dựng thêm nhà ngang (nhà cầu) hoặc các công trình nhà gỗ phụ trợ xung quanh.
Nhà ngang này thường được xây theo lối kiến trúc đồng bộ với nhà chính nhưng nội thất hiện đại hơn, chia thành nhiều phòng ngủ, có bếp ăn rộng, phòng giải trí… Sự kết hợp giữa “nhà chính” (thờ tự, tiếp khách, ở của người già) và “nhà ngang” (sinh hoạt, ăn uống, ở của người trẻ) tạo thành mô hình chữ L hoặc chữ U ôm lấy sân vườn. Đây là bố cục kinh điển, vừa đảm bảo sự quây quần, vừa tôn trọng khoảng trời riêng của từng thế hệ.
Giải pháp kỹ thuật để nhà gỗ phù hợp với cuộc sống hiện đại
Nhiều người e ngại nhà gỗ sẽ tối, ẩm thấp hoặc thiếu tiện nghi vệ sinh. Tuy nhiên, với kỹ thuật thi công nhà gỗ hiện nay, những vấn đề này đã được giải quyết triệt để.
Hệ thống ánh sáng và điện nước
Thay vì những bóng đèn tuýp trắng lóa mắt, nhà gỗ hiện đại sử dụng hệ thống đèn rọi, đèn vàng ấm cúng làm nổi bật vân gỗ và các hoa văn chạm khắc. Hệ thống dây điện được đi ngầm trong tường hoặc luồn khéo léo trong các cấu kiện gỗ, đảm bảo thẩm mỹ và an toàn cháy nổ.
Cách âm và cách nhiệt
Dù gỗ đã có tính cách nhiệt tốt, nhưng để đối phó với biến đổi khí hậu, các kiến trúc sư thường xử lý thêm các lớp cách nhiệt dưới mái ngói, hoặc sử dụng hệ thống cửa kính khung gỗ (cửa kính cường lực bên trong lớp cửa bức bàn) để có thể sử dụng điều hòa nhiệt độ mà không làm mất đi vẻ đẹp cổ kính.
Khu vực vệ sinh và bếp
Đây là thay đổi lớn nhất so với các cụ ngày xưa. Khu vệ sinh ngày nay được thiết kế khép kín, sạch sẽ, ốp lát đá tự nhiên hài hòa với màu gỗ. Bếp không còn là bếp tro bếp trấu mà là hệ tủ bếp gỗ hiện đại, có máy hút mùi, lò nướng, đáp ứng nhu cầu nấu nướng của người nội trợ hiện đại.
Phong thủy và giá trị truyền đời
Bên cạnh yếu tố công năng, nhà gỗ còn mang nặng giá trị phong thủy. Gỗ thuộc hành Mộc, tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở và sự nhân từ. Sống trong nhà gỗ giúp tâm tính con người trở nên hiền hòa, gia đạo êm ấm. Đối với một gia đình nhiều thế hệ, sự hòa thuận là tài sản quý giá nhất, và hành Mộc của ngôi nhà sẽ hỗ trợ đắc lực cho điều này.
Về kiến trúc nhà gỗ, các kích thước cột, kèo, cửa đều được tính toán kỹ lưỡng theo thước Lỗ Ban, nhằm đón tài lộc và may mắn. Một ngôi nhà được làm đúng luật phong thủy sẽ giúp người già trường thọ, con cháu thành đạt.
Hơn thế nữa, làm nhà gỗ là một khoản đầu tư cho tương lai. Nếu nhà bê tông xuống cấp theo thời gian, thì nhà gỗ (làm từ các loại gỗ tốt như Lim, Gõ đỏ, Căm xe…) càng để lâu càng có giá. Gỗ lên nước bóng loáng, màu sắc trầm mặc theo thời gian tạo nên vẻ đẹp quý phái. Đây là món gia bảo, là “của để dành” mà cha mẹ để lại cho con cháu mai sau, không chỉ về giá trị vật chất mà còn là giá trị tinh thần, nhắc nhở con cháu về nguồn cội.
Lời kết
Vậy, nhà gỗ phù hợp với gia đình mấy thế hệ? Câu trả lời là: Nó phù hợp với mọi quy mô gia đình, từ đôi vợ chồng trẻ yêu văn hóa đến đại gia đình tứ đại đồng đường, miễn là chúng ta có sự tính toán thấu đáo trong thiết kế và bố trí công năng.
Nhà gỗ không phải là sự thụt lùi về quá khứ, mà là sự chắt lọc tinh hoa để mang vào cuộc sống hiện tại. Sống trong một ngôi nhà gỗ dân gian, người già tìm thấy sự bình yên, người trẻ tìm thấy bản sắc, và trẻ thơ được nuôi dưỡng trong bầu không khí văn hóa thấm đẫm tình người. Đó chính là giá trị bền vững nhất của một tổ ấm đúng nghĩa.
Nếu bạn đang ấp ủ dự định xây dựng một nếp nhà gỗ cho đại gia đình mình, đừng ngần ngại tìm hiểu thật kỹ và tham khảo ý kiến của những người có chuyên môn. Bởi lẽ, dựng một ngôi nhà gỗ không chỉ là dựng cột, lợp mái, mà là dựng xây cả một nếp nhà, một gia phong để lưu truyền mãi về sau.
