Những yếu tố nào khiến giá nhà gỗ chênh lệch lớn?
Trong suốt nhiều năm làm nghề dựng nhà, câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất không phải là “nhà này đẹp không” mà là “tại sao cùng một kiểu nhà, cùng số gian mà bên này báo giá 2 tỷ, bên kia lại báo tới 4 tỷ?”. Đây là tâm lý hoàn toàn dễ hiểu của các gia chủ. Làm một nếp nhà để đời là chuyện hệ trọng, ai cũng muốn đồng tiền mình bỏ ra phải xứng đáng. Tuy nhiên, thị trường nhà gỗ hiện nay như một ma trận mà nếu không phải người trong nghề, bạn rất dễ bị lạc vào những con số ảo.
Thực tế, giá trị của một ngôi nhà gỗ truyền thống không nằm ở những con số bề nổi trên mét vuông sàn xây dựng. Sự chênh lệch giá cả đến từ những chi tiết rất sâu bên trong, từ thớ gỗ, đường đục cho đến kỹ thuật sàm đóng. Bài viết này tôi sẽ phân tích cặn kẽ, bóc tách từng lớp vấn đề để các bác, các anh hiểu rõ đâu là yếu tố cốt lõi khiến giá nhà gỗ có sự chênh lệch lớn đến vậy.
1. Chủng loại và phẩm cấp gỗ – Yếu tố tiên quyết
Nói đến nhà gỗ thì “gỗ” là yếu tố chiếm tỷ trọng lớn nhất trong bảng dự toán, thường dao động từ 60-70% tổng chi phí. Tuy nhiên, sự chênh lệch không chỉ nằm ở tên gọi loại gỗ mà còn ở nguồn gốc và phẩm cấp của nó.
Nguồn gốc xuất xứ của gỗ
Lấy ví dụ điển hình nhất là gỗ Lim. Cùng là Lim, nhưng Lim Lào và Lim Nam Phi (Okan, Tali) có giá trị chênh lệch nhau rất lớn, có thể gấp đôi hoặc gấp ba lần. Gỗ Lim Lào ngày nay cực kỳ khan hiếm, chất gỗ đanh, vân đẹp, ít nứt nẻ và tôm gỗ mịn, nên giá thành cực cao và thường chỉ dành cho những đại gia chịu chơi. Trong khi đó, Lim Nam Phi nguồn cung dồi dào hơn, thớ gỗ thô hơn một chút, nên giá thành “mềm” hơn, phù hợp với đại đa số gia chủ hiện nay.
Ngay cả trong cùng dòng gỗ Lim Nam Phi, dòng Lim Tali cũng đắt hơn dòng Lim Okan hay các dòng Lim xẹt khác. Nếu đơn vị thi công không tư vấn kỹ, chỉ báo giá chung chung là “nhà gỗ Lim”, gia chủ rất dễ so sánh khập khiễng.
Phẩm cấp và tỷ lệ lọc gỗ
Đây là yếu tố mà người ngoài nghề rất khó nhận biết. Một khối gỗ nguyên liệu khi nhập về có thể có giá niêm yết chung, nhưng khi xẻ ra để làm nhà thì câu chuyện lại khác hoàn toàn. Một ngôi nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ chuẩn mực đòi hỏi gỗ phải được lọc bỏ hoàn toàn phần dác (phần vỏ mềm bên ngoài dễ bị mối mọt), chỉ lấy phần lõi đanh chắc.
Nếu một đơn vị chấp nhận làm gỗ dính dác, hoặc dùng gỗ tận dụng, gỗ cành ngọn để làm các cấu kiện khuất tầm mắt (như hoành, rui, mè), giá thành sẽ giảm đi đáng kể. Ngược lại, một nếp nhà chất lượng cao, gỗ được tuyển chọn kỹ lưỡng, không sâu thủng, không mắt chết, tỷ lệ hao hụt gỗ khi xẻ (khấu hao) sẽ rất cao, đẩy giá thành lên. Sự chênh lệch vài trăm triệu đồng đôi khi chỉ nằm ở việc “lọc gỗ kỹ hay không” mà thôi.
2. Kích thước cấu kiện và khối lượng gỗ thực tế
Nhiều gia chủ khi cầm bản vẽ thường chỉ quan tâm đến diện tích sàn, ví dụ 100m2. Nhưng trong nghề mộc, chúng tôi tính toán dựa trên khối lượng gỗ. Một ngôi nhà có cùng diện tích sàn nhưng kích thước cột, xà, kẻ khác nhau sẽ cho ra khối lượng gỗ chênh lệch cả chục khối.
Đường kính cột
Cột là xương sống, là linh hồn chịu lực của cả ngôi nhà. Cột cái đường kính 33cm sẽ có thể tích gỗ lớn hơn rất nhiều so với cột đường kính 28cm. Theo công thức tính thể tích hình trụ, chỉ cần tăng đường kính lên vài centimet, lượng gỗ tiêu tốn sẽ tăng theo cấp số nhân. Chưa kể, để có được những cây cột to, dài, thẳng tắp, không tì vết, giá mua gỗ tròn đầu vào đã đắt hơn gỗ nhỏ rất nhiều.
Độ dày của các cấu kiện khác
Ngoài cột, các cấu kiện như vách thuận, vách đố vỏ măng, xà nách, câu đầu… nếu được làm dày dặn, bề thế thì ngôi nhà sẽ vững chãi và trường tồn. Ví dụ, với mẫu nhà gỗ 3 gian 2 chái, phần vách ngăn giữa các gian và phần thưng vách gỗ xung quanh tiêu tốn lượng gỗ rất lớn. Một số nơi để giảm giá thành sẽ làm vách mỏng đi, hoặc thay thế vách gỗ bằng tường xây, điều này khiến giá giảm sâu nhưng độ sang trọng và ấm cúng của nhà gỗ cũng giảm theo.
3. Độ tinh xảo trong đục chạm và gia công
Nếu gỗ là phần xác, thì hoa văn đục chạm chính là phần hồn. Đây là yếu tố khó định lượng nhất nhưng lại tạo ra sự chênh lệch giá trị lớn nhất về mặt thẩm mỹ.
Đục tay hay đục máy (CNC)
Công nghệ CNC ra đời giúp giảm giá thành nhân công đáng kể. Một bức tranh đục máy chỉ mất vài tiếng đồng hồ và chi phí thấp. Tuy nhiên, đường nét đục máy thường nông, đều chằn chặn và thiếu đi cái “thần”. Ngược lại, đục tay thủ công đòi hỏi người thợ phải tỉ mỉ từng nhát đục, kênh bong, moi móc để tạo chiều sâu và độ sống động cho hoa văn. Một nếp nhà được đục chạm thủ công 100% bởi các nghệ nhân lành nghề sẽ có giá nhân công cao gấp nhiều lần so với làm máy, nhưng giá trị nghệ thuật là vô giá.
Độ khó của mẫu hoa văn
Những công trình nhà gỗ mang tính di sản thường có hệ thống hoa văn cực kỳ phức tạp như Tứ quý, Tứ linh, các điển tích dân gian… Việc thể hiện những hoa văn này trên các cấu kiện cong như kẻ hiên, con rường đòi hỏi tay nghề thợ bậc cao (thợ cả, thợ phó). Mức lương trả cho thợ giỏi chênh lệch rất nhiều so với thợ mới vào nghề. Do đó, một ngôi nhà nhìn qua thì giống nhau về hình thức, nhưng khi soi kỹ vào từng đường nét hoa văn, bạn sẽ hiểu tại sao giá lại khác biệt.
4. Kết cấu và kỹ thuật sàm đóng
Người xưa có câu “tốt gỗ hơn tốt nước sơn”, nhưng trong làm nhà gỗ, tốt gỗ mà kỹ thuật kém thì nhà cũng nhanh xuống cấp. Yếu tố kỹ thuật này nằm ở khâu thiết kế nhà gỗ và thi công lắp dựng.
Độ kín khít của mộng mạng
Nhà gỗ cổ truyền liên kết với nhau bằng mộng, không dùng đinh kim loại. Kỹ thuật làm mộng (sàm đóng) quyết định độ vững chãi của ngôi nhà. Mộng phải kín thín, “kín như bát nước đầy”, không được hở. Để làm được điều này, người thợ phải trải qua công đoạn “phạt mộc” và “sàm đóng” rất kỳ công, tốn nhiều ngày công lao động. Những đơn vị làm ẩu, làm nhanh để tiết kiệm nhân công thường để mộng hở, sau một thời gian gỗ co ngót, nhà sẽ bị xô lệch, kêu cọt kẹt.
Kiến trúc chồng rường hay kẻ chuyền
Mỗi vùng miền, mỗi gia chủ lại ưa chuộng một kiểu nhà khác nhau. Nhà kẻ truyền (đặc trưng Bắc Bộ) thường tốn ít gỗ hơn một chút so với nhà chồng rường (đặc trưng của các cung đình, phủ đệ xưa với các con rường xếp chồng lên nhau). Việc lựa chọn hình thức kiến trúc nào cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng gỗ và độ phức tạp khi thi công nhà gỗ.
5. Quy trình hoàn thiện và vật tư phụ
Giai đoạn hoàn thiện là lúc chiếc áo của ngôi nhà được khoác lên. Có hai phương pháp chính hiện nay là sơn PU và đánh vecni hoặc sơn ta truyền thống.
Sơn PU công nghiệp thi công nhanh, bóng bẩy, giá rẻ nhưng về lâu dài có thể bị bong tróc và làm mất đi khả năng “thở” tự nhiên của gỗ. Trong khi đó, kỹ thuật đánh vecni thủ công hoặc sơn ta đòi hỏi quy trình rất khắt khe, chà nhám kỹ lưỡng, quét nhiều lớp, tốn rất nhiều công thợ nhưng lại giữ được màu gỗ tự nhiên, càng dùng càng bóng đẹp, xuống màu cổ kính theo thời gian. Sự chênh lệch về chi phí vật tư và nhân công ở khâu này cũng góp phần làm giá nhà thay đổi.
Ngoài ra, các vật tư phụ như ngói lợp (ngói nung thủ công hay ngói nhà máy), gạch lát nền (gạch Bát Tràng hay gạch công nghiệp), đá tảng kê cột (đá xanh nguyên khối hay đá ốp)… đều là những hạng mục cộng dồn vào tổng chi phí.
6. Uy tín và trách nhiệm của đơn vị thi công
Cuối cùng, một yếu tố vô hình nhưng lại ảnh hưởng đến giá thành chính là thương hiệu và dịch vụ. Một đơn vị am hiểu sâu sắc về kiến trúc nhà gỗ, có xưởng sản xuất quy mô, đội ngũ thợ lành nghề nuôi ăn ở, chế độ bảo hành dài hạn, cam kết không phát sinh chi phí… thường sẽ có báo giá “nhỉnh” hơn so với các tổ thợ tự phát.
Tuy nhiên, cái “đắt” này là đắt xắt ra miếng. Bạn bỏ tiền ra mua sự an tâm. Nhiều gia chủ ham rẻ, chọn những đội thợ lẻ, không có hợp đồng ràng buộc rõ ràng, đến khi gỗ bị nứt, dột mái, hay công trình chậm tiến độ thì không biết tìm ai để bắt đền. Lúc đó chi phí sửa chữa còn tốn kém hơn nhiều.
Kết cấu nhà gỗ và sự biến đổi linh hoạt
Một điểm thú vị của kết cấu nhà gỗ là tính tùy biến cao. Cùng một bộ khung, gia chủ có thể lựa chọn làm đơn giản hoặc cầu kỳ. Ví dụ, phần hiên có thể làm kẻ hiên hoặc bẩy cò. Phần nóc có thể làm chồng rường hoặc giá chiêng. Mỗi sự thay đổi nhỏ trong cấu trúc này đều dẫn đến sự thay đổi về khối lượng gỗ và công thợ.
Ngày nay, để phù hợp với cuộc sống hiện đại, nhiều người còn kết hợp nhà gỗ với các tiện ích khép kín. Việc thiết kế sao cho hài hòa giữa nét cổ kính của nhà gỗ dân gian với công năng hiện đại (phòng vệ sinh, điều hòa, hệ thống điện âm) cũng đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng, ảnh hưởng đến tổng mức đầu tư.
Lời khuyên cho gia chủ
Để có được một ngôi nhà gỗ ưng ý với mức giá hợp lý, các bác, các anh chị cần lưu ý:
Thứ nhất, hãy xác định rõ nhu cầu và ngân sách của mình. Bạn muốn làm nhà để thờ cúng đơn thuần hay để ở kết hợp nghỉ dưỡng? Bạn thích phong cách cổ triệt để hay pha chút hiện đại?
Thứ hai, khi xem báo giá, đừng chỉ nhìn vào con số tổng. Hãy yêu cầu đơn vị thi công bóc tách chi tiết: Loại gỗ gì? Đường kính cột bao nhiêu? Vách dày bao nhiêu? Đục tay hay máy? Hoàn thiện sơn gì?
Thứ ba, hãy đến tận xưởng, thăm tận công trình thực tế mà đơn vị đó đã làm. “Trăm nghe không bằng một thấy”, sờ tận tay thớ gỗ, nhìn tận mắt nét đục mới đánh giá được năng lực thực sự.
Làm nhà gỗ là một chặng đường dài, cần sự tỉ mỉ và cái tâm của cả người làm lẫn người ở. Nếu quý gia chủ đang băn khoăn về chi phí hay cần tư vấn giải pháp tối ưu nhất cho ngôi nhà mơ ước của mình, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0936 68 70 71. Chúng tôi luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và đồng hành cùng quý vị kiến tạo nên những nếp nhà trường tồn với thời gian.
