Vì sao nhà gỗ cùng diện tích nhưng giá khác nhau rất nhiều
Trong hành trình làm nghề mộc và tư vấn dựng nhà cho hàng trăm gia chủ trên khắp cả nước, tôi thường xuyên nhận được một câu hỏi rất thú vị, nhưng cũng đầy trăn trở: “Tại sao tôi thấy nhà ông A cũng làm 100 mét vuông, 3 gian mà giá chỉ có 2 tỷ, trong khi bên các anh báo giá lại lên tới 3, 4 tỷ?”. Đây là một sự thắc mắc hoàn toàn chính đáng. Với những ai chưa thực sự am hiểu sâu về nhà gỗ truyền thống, nhìn bề ngoài thì hai ngôi nhà có vẻ giống nhau về hình thức, kích thước, nhưng thực chất bên trong lại ẩn chứa những yếu tố kỹ thuật, mỹ thuật và chất liệu khác biệt một trời một vực.
Làm nhà gỗ không giống như xây nhà tường gạch hay đổ bê tông cốt thép, nơi mà đơn giá có thể tính toán xê dịch chút ít trên mỗi mét vuông sàn. Nhà gỗ là một thú chơi, là một tác phẩm nghệ thuật và là cả một gia sản để đời. Giá trị của nó không nằm ở con số diện tích, mà nằm ở “cái chất” của gỗ, cái hồn của nét đục và sự tài hoa trong kết cấu. Để giúp quý gia chủ hiểu rõ ngọn ngành và có cái nhìn thấu đáo trước khi quyết định xuống tiền, tôi xin phép được phân tích sâu những yếu tố cốt lõi khiến giá thành nhà gỗ chênh lệch nhau rất lớn dù cùng một diện tích.
Chủng loại và phẩm cấp gỗ: Yếu tố tiên quyết
Yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất chi phối giá thành chính là loại gỗ được sử dụng. Trong nếp nhà của người Việt xưa và nay, gỗ Lim, Gõ Đỏ, Mít, Sến, Táu hay Xoan đều có những mức giá khác nhau. Tuy nhiên, sự chênh lệch không chỉ dừng lại ở tên gọi của loại gỗ, mà nó nằm sâu ở nguồn gốc và phẩm cấp của từng thanh gỗ.
Lấy ví dụ điển hình nhất là gỗ Lim, loại gỗ được ưa chuộng hàng đầu trong nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ. Trên thị trường hiện nay có Lim Lào và Lim Nam Phi (thương hiệu Tali, Okan, v.v.). Gỗ Lim Lào hiện nay cực kỳ khan hiếm, chất gỗ đanh, bóng, vân đẹp và tuổi thọ cực cao, do đó giá thành của một ngôi nhà làm hoàn toàn bằng Lim Lào có thể cao gấp đôi, thậm chí gấp ba so với làm bằng Lim Nam Phi. Ngay cả trong cùng dòng Lim Nam Phi, dòng Tali chuông cũng có giá cao hơn các dòng khác do độ ổn định tốt hơn, ít nứt nẻ hơn.
Hơn nữa, câu chuyện về gỗ còn nằm ở khâu tuyển chọn. Một đơn vị thi công uy tín sẽ lọc bỏ hoàn toàn phần rác gỗ (phần mềm bên ngoài dễ bị mối mọt), chỉ lấy phần lõi đanh chắc. Việc lọc gỗ này làm hao hụt khối lượng gỗ nguyên liệu rất lớn, đẩy chi phí lên cao nhưng đổi lại gia chủ có được bộ khung nhà vĩnh cửu. Ngược lại, những ngôi nhà giá rẻ thường tận dụng cả phần rác hoặc sử dụng gỗ non, gỗ kém chất lượng, dẫn đến việc sau vài năm sử dụng nhà bị mối mọt tấn công, cột kèo nứt toác, lúc đó chi phí sửa chữa còn tốn kém hơn nhiều.
Khối lượng gỗ thực tế sử dụng: Đường kính và độ dày cấu kiện
Rất nhiều gia chủ nhầm lẫn rằng cứ cùng diện tích sàn là lượng gỗ sử dụng như nhau. Thực tế hoàn toàn không phải vậy. Diện tích sàn chỉ là mặt phẳng, còn ngôi nhà là không gian ba chiều. Khối lượng gỗ (tính bằng mét khối) phụ thuộc vào đường kính cột và độ dày mỏng của các cấu kiện như xà, kẻ, bẩy, hoành, rui, mè.
Một ngôi nhà có cột cái đường kính 35cm, cột quân 32cm sẽ tiêu tốn lượng gỗ lớn hơn rất nhiều so với ngôi nhà có cột cái chỉ 28cm hay 30cm. Trong nghề mộc, chỉ cần tăng đường kính cột thêm vài centimet, khối lượng gỗ tròn nguyên liệu đầu vào đã tăng lên theo cấp số nhân, kéo theo giá thành tăng vọt. Bên cạnh đó, các cấu kiện khác như vách thuận, vách đố vỏ măng, hay hệ thống rui mè nếu được làm dày dặn, chắc chắn cũng sẽ “ngốn” thêm một lượng gỗ đáng kể.
Đặc biệt, với những ngôi nhà theo lối kiến trúc chồng rường đấu sen, lượng gỗ sử dụng sẽ nhiều hơn so với lối kẻ truyền đơn giản. Do đó, khi so sánh giá, gia chủ cần xem xét kỹ bảng bóc tách khối lượng gỗ, xem đường kính cột bao nhiêu, ván thưng dày bao nhiêu phân, chứ không chỉ nhìn vào diện tích nền nhà.
Độ tinh xảo trong hoa văn đục chạm: Giá trị của nghệ nhân
Nếu coi bộ khung gỗ là thể xác, thì hoa văn đục chạm chính là linh hồn của ngôi nhà gỗ. Đây là yếu tố làm nên sự chênh lệch giá cực lớn mà người ngoài nghề khó nhận biết ngay lập tức. Cùng là một mẫu hoa văn Tùng – Cúc – Trúc – Mai, nhưng cách thể hiện của thợ đục thường và nghệ nhân lão luyện là hai đẳng cấp khác nhau.
Hiện nay, công nghệ CNC (đục máy) phát triển mạnh, giúp giảm giá thành nhân công. Một ngôi nhà đục máy hoàn toàn hoặc đục máy sửa tay sơ sài sẽ có giá rẻ hơn nhiều. Tuy nhiên, những đường nét đó thường nông, cứng nhắc và thiếu đi cái hồn. Ngược lại, những công trình đẳng cấp được đục chạm thủ công 100% hoặc đục kênh bong (đục bóc tách nhiều lớp, tạo độ sâu và sống động) bởi những đôi bàn tay vàng của các nghệ nhân làng nghề nổi tiếng như Chàng Sơn, Hải Minh hay La Xuyên sẽ có giá trị rất cao.
Chi phí cho nhân công đục chạm thủ công kỹ lưỡng có thể chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng giá trị hợp đồng. Một bức tranh gỗ đục kênh bong, sắc sảo, có thần thái không chỉ tốn nhiều công sức mà còn đòi hỏi người thợ phải có tư duy thẩm mỹ cao. Vì vậy, “tiền nào của nấy”, một ngôi nhà giá cao thường đi kèm với những nét chạm trổ tinh tế, nhìn vào thấy rồng bay phượng múa, cỏ cây như đang lay động, càng ngắm càng thấy say mê.
Kiến trúc và kết cấu nhà: Sự phức tạp định hình chi phí
Kiến trúc nhà gỗ vô cùng đa dạng. Cùng là nhà 3 gian, nhưng nhà 3 gian 2 dĩ sẽ khác nhà 3 gian thông thường. Đặc biệt, mẫu nhà gỗ 3 gian 2 chái (hay còn gọi là nhà 5 gian với 2 buồng gói) sẽ có kết cấu phức tạp hơn, số lượng cột nhiều hơn và hệ thống xà, kẻ liên kết cũng rắc rối hơn, dẫn đến chi phí cao hơn hẳn so với nhà 3 gian đơn thuần.
Ngoài ra, kết cấu mái cũng ảnh hưởng đến giá. Nhà có dĩ (phần hiên nới rộng thêm ở hai bên hồi) hay nhà có hiên chạy quanh (hiên tây) sẽ tốn kém hơn nhà chỉ có hiên trước. Việc bố trí các vì kèo theo lối tiền kẻ hậu bẩy, chồng rường giả thủ hay thượng rường hạ kẻ cũng tác động đến khối lượng gỗ và công thợ lắp dựng.
Những ngôi nhà có kết cấu phức tạp đòi hỏi người thợ cả (người chỉ huy) phải có trình độ rất cao để “phạt mộc” (lấy mực) chính xác. Sai một ly đi một dặm, việc tính toán sai lệch có thể làm hỏng cả một khối lượng gỗ lớn. Do đó, chi phí trả cho chất xám của đội ngũ kỹ thuật trong việc xử lý kết cấu nhà gỗ phức tạp cũng là một phần cấu thành nên giá bán.
Chi phí thiết kế và quy trình thi công chuẩn chỉ
Nhiều gia chủ thường bỏ qua khâu thiết kế để tiết kiệm chi phí, phó mặc cho đội thợ làm theo kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc có một bản vẽ thiết kế nhà gỗ chi tiết, bài bản không chỉ giúp gia chủ hình dung rõ về ngôi nhà tương lai mà còn giúp tối ưu hóa vật liệu, tránh lãng phí gỗ trong quá trình xẻ và gia công. Một đơn vị chuyên nghiệp sẽ đầu tư nhiều chất xám vào bản vẽ, đảm bảo công năng sử dụng hợp lý, phong thủy hài hòa và kết cấu chịu lực tốt nhất.
Bên cạnh đó, quy trình thi công nhà gỗ cũng quyết định giá thành. Một quy trình chuẩn từ khâu chọn gỗ, sấy gỗ (để chống co ngót, cong vênh), gia công mộng, đục chạm, lót sơn, cho đến lắp dựng và hoàn thiện đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Việc sấy gỗ kỹ càng là một công đoạn tốn kém nhưng cực kỳ quan trọng để đảm bảo độ bền cho ngôi nhà, điều mà các đơn vị làm nhà giá rẻ thường hay bỏ qua hoặc làm qua loa.
Sơn hoàn thiện cũng là một yếu tố cần bàn tới. Sử dụng sơn ta (sơn sống) truyền thống hay sơn PU cao cấp, sơn lau dầu thực vật đều có mức giá khác nhau. Kỹ thuật sơn để giữ được vân gỗ tự nhiên, không bị cháy màu, bề mặt mịn màng cũng đòi hỏi tay nghề thợ sơn rất cao.
Các hạng mục phụ trợ và vật liệu hoàn thiện đi kèm
Một công trình nhà gỗ hoàn chỉnh không chỉ có khung gỗ. Giá thành tổng thể còn bị chi phối bởi các hạng mục như: nền móng, đá tảng kê chân cột, gạch lát nền, ngói lợp và hệ thống cửa bức bàn.
Ví dụ về ngói lợp: Ngói mũi hài thủ công nung bằng củi (ngói ta) thường có giá trị thẩm mỹ cao, màu sắc cổ kính, rêu phong theo thời gian nhưng giá thành và công lợp đắt hơn so với ngói nhà máy sản xuất công nghiệp. Hay như đá tảng kê cột, nếu dùng đá xanh rêu nguyên khối đục tay mẫu tảng bồng sẽ đắt hơn nhiều so với đá đúc bê tông giả đá hoặc đá xẻ thông thường.
Cửa bức bàn cũng là một hạng mục “ngốn tiền”. Cửa bức bàn đục chạm hai mặt (thượng song hạ bản) dày dặn sẽ có giá trị cao hơn cửa trơn hoặc cửa đục một mặt. Hệ thống ngưỡng cửa, con tiện, khung song ô thoáng nếu được làm tỉ mỉ, đồng bộ cũng góp phần đẩy giá thành lên cao nhưng bù lại tạo nên vẻ đẹp sang trọng và bề thế cho ngôi nhà.
Thương hiệu và chế độ bảo hành
Cuối cùng, không thể không nhắc đến yếu tố thương hiệu. Một đơn vị có bề dày kinh nghiệm, có xưởng sản xuất quy mô lớn, đội ngũ nghệ nhân lành nghề và uy tín đã được khẳng định qua nhiều công trình thực tế thường sẽ có báo giá cao hơn các đội thợ tự phát. Đổi lại, gia chủ nhận được sự an tâm tuyệt đối.
Làm nhà gỗ là làm để ở cả đời, thậm chí truyền cho con cháu. Vì vậy, chế độ bảo hành, bảo trì là cực kỳ quan trọng. Những đơn vị uy tín sẽ cam kết bảo hành dài hạn về mối mọt, kết cấu, và sẵn sàng hỗ trợ gia chủ xử lý các vấn đề phát sinh (như gỗ co ngót tự nhiên) trong những năm đầu sử dụng. Chi phí cho dịch vụ hậu mãi này cũng được tính toán một phần vào giá thành ban đầu để đảm bảo trách nhiệm lâu dài.
Lời khuyên cho gia chủ khi tìm hiểu giá nhà gỗ
Hiểu được những lý do trên, tôi khuyên các gia chủ khi cầm trên tay các bảng báo giá khác nhau, đừng vội so sánh đắt rẻ chỉ dựa trên con số tổng cuối cùng. Hãy đi sâu vào chi tiết:
1. Soi kỹ quy cách gỗ
Hãy yêu cầu đơn vị thi công ghi rõ trong hợp đồng loại gỗ gì, xuất xứ ở đâu, đường kính cột bao nhiêu, vách dày bao nhiêu. Cam kết không rác, không dập nứt như thế nào. Nếu có thể, hãy trực tiếp đến xưởng xem gỗ mộc trước khi sơn.
2. Đánh giá nét đục
Hãy xem các công trình thực tế mà đơn vị đó đã làm. Nhìn vào các chi tiết hoa văn trên kẻ, bẩy, cửa võng. Nét đục có sắc sảo không, có hồn không hay chỉ là những đường nét vô hồn của máy móc.
3. Xem xét tổng thể kiến trúc nhà gỗ
Một ngôi nhà đẹp phải có tỷ lệ cân đối. Gian giữa rộng bao nhiêu, chiều cao tàu mái thế nào để thoát nước tốt và trông thanh thoát. Sự am hiểu về tỷ lệ vàng trong kiến trúc cổ truyền là điều mà không phải đội thợ nào cũng nắm vững.
4. Lắng nghe tư vấn từ người có tâm
Người làm nhà có tâm sẽ không chỉ chăm chăm vào việc ký hợp đồng giá cao, mà sẽ tư vấn cho gia chủ phương án phù hợp nhất với khuôn viên đất và khả năng tài chính, nhưng vẫn đảm bảo được độ bền và thẩm mỹ của ngôi nhà.
Trong dòng chảy của kiến trúc hiện đại, nhà gỗ dân gian vẫn giữ một vị trí độc tôn, là nơi chốn đi về bình yên và là niềm tự hào của gia chủ. “Tiền nào của nấy” là câu nói chưa bao giờ sai, đặc biệt là trong lĩnh vực làm nhà gỗ. Một ngôi nhà giá rẻ có thể giúp bạn tiết kiệm một khoản tiền trước mắt, nhưng một ngôi nhà chất lượng, được làm bởi những người thợ tài hoa và tâm huyết, sẽ là một di sản vô giá, càng để lâu càng có giá trị.
Nếu quý gia chủ đang ấp ủ dự định dựng cho mình một nếp nhà gỗ để thờ tự gia tiên hay để an hưởng tuổi già, và cần một sự tư vấn chuyên sâu, trung thực về giá cả cũng như kỹ thuật, xin đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi. Chúng tôi luôn sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm và đồng hành cùng quý vị kiến tạo nên những không gian sống đậm chất văn hóa Việt.
Để được tư vấn chi tiết và tham quan nhà mẫu, vui lòng liên hệ Hotline: 0936 68 70 71.
